Trudno dziś wyobrazić sobie centrum Ciechocinka bez charakterystycznej ceglanej świątyni z dwiema wieżami. Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła jest jednym z tych budynków, które dla mieszkańców stały się naturalnym elementem miejskiego krajobrazu. Tymczasem jego powstanie było bezpośrednio związane z gwałtowną przemianą niewielkiej miejscowości w coraz popularniejsze uzdrowisko. 13 sierpnia 1884 roku, dokładnie 142 lata temu, ks. prałat Franciszek Stopierzyński dokonał benedykcji ukończonej świątyni. Był to finał trwającej ponad dekadę budowy, choć sama historia starań o własne miejsce kultu w Ciechocinku zaczęła się znacznie wcześniej. Co szczególnie ciekawe z dzisiejszej perspektywy, kościół powstał jeszcze zanim Ciechocinek stał się miastem. Prawa miejskie uzdrowisko otrzymało dopiero w 1916 roku.
Do kościoła trzeba było chodzić do Raciążka. Kurort szybko jednak rósł
W pierwszej połowie XIX wieku sytuacja wyglądała zupełnie inaczej niż obecnie. Ciechocinek należał wcześniej do parafii w Słońsku, jednak po likwidacji tamtejszego kościoła pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła w 1824 roku został włączony do parafii w Raciążku. Oznaczało to, że mieszkańcy oraz coraz liczniejsi goście uzdrowiska musieli pokonywać około 2,5 kilometra, aby uczestniczyć w nabożeństwach. W Raciążku znajdował się również cmentarz parafialny. Problem stawał się coraz bardziej widoczny wraz z rozwojem ciechocińskich zakładów leczniczych i rosnącą liczbą kuracjuszy. W 1851 roku przewodniczący Zarządu Wód Mineralnych w Ciechocinku Franciszek Kupiszeński wystąpił do administratora diecezji kujawsko-kaliskiej o zgodę na budowę kaplicy, w której można byłoby odprawiać nabożeństwa w niedziele i święta. Było to rozwiązanie tymczasowe. Ciechocinek rozwijał się na tyle szybko, że z czasem potrzebował już pełnowymiarowej świątyni.
Budowa trwała jedenaście lat. Projekt przyjechał z Warszawy
Projekt nowego kościoła przygotował warszawski architekt Edward Cichocki, a budowę prowadzono od 1873 do 1884 roku. Świątynię wzniesiono z cegły w stylu neogotyckim, który w drugiej połowie XIX wieku należał do popularnych kierunków europejskiej architektury sakralnej. Pierwotnego projektu nie zrealizowano jednak dokładnie w zaplanowanym kształcie – podczas budowy kościół skrócono o jedno przęsło. Mimo tego powstała okazała budowla, która musiała mocno wyróżniać się w ówczesnym Ciechocinku. Dzisiejsze uzdrowisko pełne jest dużych hoteli, sanatoriów i obiektów publicznych, ale pod koniec XIX wieku krajobraz miejscowości wyglądał zupełnie inaczej. Dwie kościelne wieże stały się więc jednym z najbardziej widocznych punktów rozwijającego się kurortu.
Żeliwo było techniczną nowością, ołtarze wykonano z marmuru z Carrary
Szczególnie interesujące było wnętrze nowej świątyni. Przy jej budowie wykorzystano żeliwo – materiał uznawany wówczas za nowoczesny i coraz śmielej stosowany w architekturze. W Ciechocinku wykonano z niego m.in. elementy konstrukcyjne filarów, ambonę oraz chór muzyczny. Jeszcze bardziej reprezentacyjne było wyposażenie ołtarzy. Ołtarz główny i dwa ołtarze boczne powstały z białego marmuru kararyjskiego, pochodzącego z okolic włoskiej Carrary i od stuleci cenionego przez europejskich architektów oraz rzeźbiarzy. W ołtarzu głównym umieszczono obraz Przemienienia Pańskiego, a na zasuwie przedstawienie świętych Piotra i Pawła. W bocznych ołtarzach znalazły się figura św. Antoniego oraz wizerunek Matki Boskiej Łaskawej. Wieże kościoła pokryto blachą miedzianą, dach łupkiem, a we wnętrzu wykonano wielobarwną polichromię i złocenia. W podziemiach urządzono natomiast trzy niewielkie kaplice przeznaczone do wystawiania ciał zmarłych.
Kościół był gotowy w 1884 roku. Na konsekrację czekał jeszcze dwie dekady
13 sierpnia 1884 roku budowa była zakończona i świątynia została benedykowana przez ks. prałata Franciszka Stopierzyńskiego. Nie była to jednak jeszcze konsekracja kościoła. Na tę uroczystość trzeba było czekać ponad 20 lat. Dopiero 15 października 1904 roku konsekracji dokonał biskup włocławski Stanisław Zdzitowiecki. Jeszcze później powstała samodzielna ciechocińska parafia – erygowano ją w 1918 roku. Te daty dobrze pokazują tempo przemian samego Ciechocinka. Kiedy rozpoczynano budowę kościoła w 1873 roku, miejscowość była rozwijającym się kurortem. Kiedy powstawała samodzielna parafia, Ciechocinek miał już prawa miejskie i znajdował się na zupełnie innym etapie rozwoju.
Ciechocinek stawał się większy. Stary kościół również trzeba było powiększyć
Świątynia służyła mieszkańcom i kuracjuszom przez kolejne dziesięciolecia, ale wraz z rozwojem Ciechocinka zaczęło brakować w niej miejsca. Jedna z największych zmian w jej historii nastąpiła dopiero sto lat po zakończeniu pierwotnej budowy. W latach 1984–1988 kościół został znacząco rozbudowany według projektu profesora Jana Tajchmana. Zadanie nie było łatwe – trzeba było zwiększyć powierzchnię świątyni, zachowując jednocześnie charakter XIX-wiecznej neogotyckiej budowli. Realizacja została wysoko oceniona przez środowisko architektoniczne. Za projekt i przeprowadzoną rozbudowę Jan Tajchman otrzymał nagrodę roku 1989 Stowarzyszenia Architektów Polskich, a przedsięwzięcie zostało również docenione przez ówczesne Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. W kolejnych latach kościół przechodził następne modernizacje – montowano i odnawiano witraże, zmieniano wyposażenie, wykonywano nowe nagłośnienie i ogrzewanie, odnawiano organy oraz dzwony. W 1998 roku wykonano zewnętrzną iluminację, dzięki której ceglana bryła stała się również charakterystycznym elementem nocnego krajobrazu centrum miasta.
Kościół jest starszy od miejskiego Ciechocinka
Dzisiejsza kolegiata Świętych Apostołów Piotra i Pawła nie jest więc wyłącznie kolejnym zabytkiem na turystycznej mapie uzdrowiska. Jej historia jest ściśle związana z narodzinami Ciechocinka, jaki znamy obecnie. Potrzeba budowy świątyni pojawiła się dlatego, że do miejscowości zaczęło przyjeżdżać coraz więcej kuracjuszy, rosła liczba mieszkańców, a niewielki kurort stopniowo nabierał cech prawdziwego miasta. Kościół rósł później razem z nim – był rozbudowywany i modernizowany, kiedy zmieniały się potrzeby kolejnych pokoleń ciechocinian. 13 sierpnia mija 142 lata od dnia, w którym ukończona świątynia została uroczyście pobłogosławiona. Gdy do tego doszło, do uzyskania przez Ciechocinek praw miejskich pozostawały jeszcze 32 lata. Charakterystyczne kościelne wieże są więc świadkami historii miasta dłużej, niż samo miasto formalnie istnieje.
Źródło: historia budowy kościoła opracowana przez Parafię Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Ciechocinku na podstawie m.in. monografii Katarzyny Hewner „Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Ciechocinku”.
